Vụ tham nhũng - hối lộ PCI:
tư duy báo chí cũ

Thiện Giao, phóng viên đài RFA
26/08/2008

Sau khi Thứ trưởng ngoại giao VN Hồ Xuân Sơn lên tiếng yêu cầu báo chí Việt Nam và cả Nhật Bản không nên loan tin về vụ PCI, một nhà báo Nhật nói rằng, nếu chính phủ Việt Nam muốn che dấu, thì họ sẽ chống lại điều đó.

Dư luận vẫn còn râm ran về vụ 4 viên chức một công ty Nhật Bản hối lộ quan chức Việt Nam tại dự án Xa Lộ Đông – Tây.

Lời phát biểu của một thứ trưởng bộ Ngoại Giao của Việt Nam về vụ này lại càng khiến dư luận chú ý, vì đề cập đến quyền thông tin của báo chí Nhật Bản và cả Việt Nam.

Một nhà báo Nhật Bản nói rằng, nếu chính phủ Việt Nam muốn che dấu, thì họ sẽ chống lại điều đó.

Vai trò của báo chí

Sau khi báo chí Nhật Bản đưa tin vụ 4 viên chức công ty PCI bị bắt vì hối lộ quan chức Việt Nam, thứ trưởng Ngoại Giao Việt Nam là ông Hồ Xuân Sơn nói rằng “Việt Nam đã đề nghị phía Nhật Bản trong khi vụ việc đang được điều tra, chưa có kết luận cuối cùng thì các cơ quan truyền thông đại chúng của hai nước đều không nên đưa tin.”

Những phát biểu của ông thứ trưởng đã tạo nhiều luồng dư luận khác nhau, cả trong và ngoài nước, đối với vai trò báo chí, đặc biệt là báo chí nước ngoài.

Một phóng viên của Nhật Bản, hiện làm việc cho 1 tờ báo lớn của nước này, nói với phóng viên Trường Văn của đài chúng tôi rằng, vụ PCI vẫn đang được giới chức có thẩm quyền của Nhật Bản điều tra, các công tố viên tại Tokyo vẫn tiếp tục điều tra, còn phía báo chí thì không quan tâm đến những phát biểu của quan chức Việt Nam:

“Chúng tôi không quan tâm và không bao giờ chấp nhận một đề nghị như đề nghị vừa rồi của quan chức Chính Phủ Việt Nam. Chúng tôi bỏ ngoài tai những phát biểu như thế. Tất cả báo chí Nhật Bản chúng tôi vẫn tiếp tục tường thuật về vụ này.”

Bốn nhân viên và cựu nhân viên công ty tư vấn xây dựng PCI của Nhật Bản bị Văn Phòng Công Tố Địa Hạt Tokyo bắt vì tình nghi đưa hối lộ cho một quan chức Việt Nam để trúng thầu không qua đấu thầu một số dự án tư vấn mà phía Việt Nam thực hiện bằng tiền viện trợ của chính phủ Nhật Bản.

Các nguồn tin cũng cho biết, rằng người nhận hối lộ lên đến 820,000 Mỹ kim từ công ty PCI là ông Huỳnh Ngọc Sĩ, một quan chức Sở Giao Thông Công Chánh Thành Phố Hồ Chí Minh kiêm quản lý dự án Xa Lộ Đông – Tây.

Những nguồn tin khác thì nói rằng số tiền hối lộ có thể lên đến hơn 2 triệu Mỹ kim, được đưa thành nhiều lần cho ông Huỳnh Ngọc Sĩ.

Một người Việt Nam sống lâu năm tại Nhật Bản là ông Đỗ Thông Minh, nói rằng giai đoạn đầu khi vụ PCI bị đưa ra ánh sáng, hầu như tất cả các cơ quan báo chí, truyền thanh, truyền hình Nhật Bản đều đưa tin lên hàng đầu vì có liên quan đến viện trợ, là tiền do dân Nhật đóng thuế. Ông Minh nói rằng truyền thông Nhật Bản độc lập và tự trị đối với chính quyền:

“Ở Nhật Bản, hầu như chính phủ không có cơ quan truyền thông chính thức nào cả, trừ một trang nhà. Trước đây, Nhật Bản có một đài phát thanh, gốc của chính phủ nhưng nay đã là tự trị, độc lập như BBC hay VOA của Anh Quốc và Hoa Kỳ. Tại Nhật Bản, chính quyền và các giới chức cao cấp không có quyền can dự vào công việc của truyền thông.”

Cách hành xử của chính quyền VN

Tưởng cần nhắc lại, lời phát biểu của Thứ trưởng Ngoại giao Hồ Xuân Sơn nguyên văn là “Việt Nam lấy làm tiếc vì đến nay, thông tin mà các cơ quan chức năng Nhật Bản cung cấp cho Việt Nam vẫn còn sơ sài và chưa phù hợp với các thủ tục pháp lý của Việt Nam.”

Trong khi đó, vẫn theo lời ông, thì “báo chí Nhật Bản lại có một số bài viết không thật khách quan, thậm chí có thông tin không đúng sự thật…” Và “cách viết như vậy không có lợi cho hai nước Việt Nam, Nhật Bản…”

Từ Sài Gòn, nhà báo tự do Trần Tiến Dũng, nhận định rằng những phát biểu của ông thứ trưởng Hồ Xuân Sơn phản ánh tập quán suy nghĩ của quan chức Việt Nam đối với vai trò báo chí:

“Câu phát biểu của thứ trưởng Bộ Ngoại Giao Việt Nam về vụ Xa Lộ Đông – Tây phản ánh tập quán quen thuộc của người chỉ nhìn truyền thông như là người phát ngôn cho các cơ quan. Chưa bao giờ họ nhìn đầy đủ về chức năng đúng nghĩa của báo chí.”

Trong khi đó, thì nhà báo Nhật Bản nhận định cách hành xử của chính quyền Việt Nam vẫn có khuynh hướng “ngăn cấm, không cho báo chí đăng tải những gì chính phủ không muốn công chúng biết.”

Nhà báo này nói rằng, “Việt Nam là một nước Cộng Sản,” và rằng vụ này không phải là lần đầu tiên:

“Chúng tôi không quan tâm về việc này [chính phủ Việt Nam ngăn cấm thông tin], vụ việc này không những liên quan đến sai phạm của quan chức Việt Nam, vụ này có cả một số người Nhật liên hệ vào.

Do đó, chúng tôi sẽ phải tiếp tục tìm hiểu, đưa tin lên báo. Mặt khác, nếu chính phủ Việt Nam muốn che dấu sự kiện hoặc làm cho vấn đề nhỏ đi, chúng tôi sẽ đấu tranh chống lại việc này.”

Cho đến nay, phía Nhật Bản đã công khai danh tánh 4 nghi can thuộc công ty PCI bị cáo buộc tội danh hối lộ. Phía các quan chức của chính phủ Việt Nam thì vẫn chưa công bố danh tánh quan chức bị cáo buộc nhận hối lộ, trong khi báo chí Việt Nam cho biết rằng “Ban Quản lý dự án nói là không có hành vi tiêu cực như báo chí đã đưa.”

Thứ trưởng Hồ Xuân Sơn không phủ nhận hành vi tiêu cực như báo chí trong nước đã làm, nhưng cũng ngụ ý rằng chuyện ăn hối lộ chưa hẳn đã có thật, khi ông nói rằng chính phủ Việt Nam sẽ tiếp tục phối hợp với chính phủ Nhật Bản để làm rõ và xử lý thoả đáng các vấn đề, “nếu có.”